Peşin mi Taksit mi: Hangi Ödeme Yöntemi Daha Ekonomik

Kısa cevap: Peşin ödeme, yalnızca satıcının verdiği peşin indirimi, aynı parayı elde tutsaydınız kazanacağınız getiriden büyükse avantajlıdır. Taksit ise ancak "gerçek" maliyeti (vade farkının yıllık karşılığı) elinizdeki paranın getirisinden düşükse mantıklıdır. Bu iki rakamı yan yana koymadan verilen karar tahmindir. Aşağıda basit bir taksit faiz hesabı ile ikisini aynı ölçekte karşılaştırmayı adım adım göreceksiniz.

Önce Doğru Soruyu Sorun: "Kaç TL Fark?" Değil, "Yıllık Yüzde Kaç?"

Çoğu kişi "peşin 10.800 TL, taksitli toplam 12.000 TL, fark 1.200 TL" deyip durur. Oysa 1.200 TL'nin anlamı, o farkı ne kadar sürede ödediğinize bağlıdır. 1.200 TL'yi 3 ayda ödemekle 12 ayda ödemek tamamen farklı iki maliyettir. Bu yüzden karşılaştırma birimi TL değil, yıllık yüzde olmalıdır. Ancak o zaman mevduat faizi, enflasyon veya yatırım getirisiyle aynı cetvelde ölçebilirsiniz.

Adım Adım Taksit Maliyeti Hesabı

Örnek üzerinden gidelim. Bir ürünün peşin fiyatı 10.800 TL, taksitli fiyatı ise 12 x 1.000 TL = 12.000 TL olsun.

1. Toplam vade farkını bulun: 12.000 − 10.800 = 1.200 TL.
2. Peşin fiyata oranlayın: 1.200 / 10.800 = %11,1. Bu, dönem boyunca ödediğiniz toplam ek maliyettir.
3. Ortalama vadeye bölün: Eşit taksitlerde borcunuz her ay azaldığı için parayı 12 ay değil, ortalama olarak yaklaşık (12+1)/2 = 6,5 ay kullanırsınız.
4. Yıllığa çevirin: %11,1 × (12 / 6,5) ≈ %20,5 yıllık. Aylık bileşik karşılığı yaklaşık %1,7'dir.

Yani "sadece %11 fazla ödüyorum" sandığınız işlem, gerçekte yıllık %20 civarında faizli bir tüketici kredisiyle aynı yüktedir. Bu basit yaklaşımın hata payı küçüktür ve hesap makinesi dışında bir araç gerektirmez.

Aynı Ürün, Farklı Vadeler: Karşılaştırma Tablosu

Peşin fiyatın 10.800 TL sabit kaldığı, satıcının vade uzadıkça toplam fiyatı artırdığı bir senaryo:

Tablonun okunma biçimi önemli: mutlak fark (300 TL) küçük göründüğü için 3 ay masum sanılır, oysa yıllık maliyeti %13,9'dur. Karar verirken son sütuna bakın.

Karşı Tarafta Ne Var? Fırsat Maliyeti

Taksit maliyetini tek başına değerlendirmek eksiktir. Peşin ödediğinizde o para cebinizden çıkar ve kazanabileceği getiriyi kaybedersiniz. Karar kuralı nettir:

Taksidin yıllık maliyeti < Paranızın net yıllık getirisi ise → taksit avantajlı.
Taksidin yıllık maliyeti > Paranızın net yıllık getirisi ise → peşin avantajlı.

"Net getiri" derken vergi ve masraf sonrası rakamı kastediyoruz; mevduatta stopaj sonrası kalan tutar, yatırım araçlarında ise işlem maliyetleri düşülmüş getiri. Vergi türlerinin getiriyi nasıl azalttığını ayrı bir konu olarak incelemek, bu karşılaştırmayı daha doğru yapmanızı sağlar.

Enflasyon da hesabın parçasıdır ancak dikkatli olun: yüksek enflasyon ortamında taksit "erimiş parayla ödeme" avantajı sağlar, fakat bunu iki kez saymayın. Mevduat getirisini zaten hesaba kattıysanız, enflasyonu ayrıca eklemek yanıltır; çünkü nominal getiri enflasyon beklentisini içinde barındırır.